3dnl.net

Ze stonden aan de wieg van ‘s werelds meest intelligente brilloze 3D-techniek. Totdat Philips in 2009 de stekker uit de verantwoordelijke divisie trok. Maar uitvinders Pieter de Jong, Jan van der Horst en Bas Böggemann hebben hun kindje weer springlevend gekregen.Sprout beschrijft in een uitgebreid artikel de geschiedenis en het toekomstperspectief van Dimenco.

Van de te vroege piek van WOWvx bij Philips, het Eindhovense verleden, tot de toekomst van brilloze 3D-TV. De Jong: “Ik hoop dat over twee jaar de eerste goede en enigszins betaalbare brilvrije 3D-tv op de particuliere markt verschijnt.” Het hele artikel is te lezen op de website van Sprout.

De oprichters van Dimenco. Van links naar rechts aan de tafel:
Jan van der Horst, Bas Böggeman en Pieter de Jong
Bron: Sprout

Voor 3DNL was logisch om kort na het uitkomen van de film Nova Zembla een bijeenkomst te organiseren om iedereen te informeren over de laatste ontwikkelingen op 3D gebied in Nederland. Op 1 december kwamen de 3D professionals van  Nederland bij elkaar in Pathé Tuschinski in Amsterdam om de stand van zaken te bespreken, de film Nova Zembla te bekijken en daarna de makers te interviewen over het productieproces.

Concertregistratie en 3D zonder bril
De eerste bijdrage was van Bolke Burnaby Lautier (United) over de Borsato 3D productie. Deze werd op groot scherm getoond, terwijl deze productie eigenlijk voor tv was bedoeld. De 3D beelden waren goed, maar door de projectie op dit grote bioscoopscherm was het toch niet voor iedereen plezierig om naar deze montage te kijken. Voor een scherm geldt: “hoe breder, hoe dieper de 3D”. De snelle montage op het grote scherm vond niet iedereen in de zaal prettig, soms zelfs vermoeiend. Bij het bekijken op een TV scherm treedt dit effect veel minder op. De les was: “weet tevoren voor welk scherm je een 3D film maakt” en een dergelijk concert kan goed in 3D worden weergegeven op de TV.

Het filmen van een dergelijk evenement in 3D vraagt een zorgvuldige voorbereiding vertelde Bolke Burnaby Lautier: cameralocaties kiezen, bijbehorende camera’s vinden, bekabeling en gegevens verwerking zijn belangrijke onderwerpen. En de volledige medewerking van de acteur(s) (of in dit geval de zanger) is nodig.

3D zonder brillen (autostereoscopie) komt eraan vertelde Maarten Tobias (Dimenco), maar de apparatuur moet nog goedkoper worden. Er zijn schermen met 4000 pixels horizontal (4K) voor nodig. De kijker ziet slechts een deel van die pixels, omdat er kleine lenzen voor zijn geplaatst. Grofweg ziet één oog de helft en het andere oog de andere helft van de pixels. Als die schermen er komen zijn ze zeker de eerste tijd nog duur. Wellicht is er omstreeks 2014 een marktdoorbraak.

Van 2D naar 3D en 3D kunstproject
Jasper Steenkamp van Tree-ON toonde een 3D commercial voor de musical Wicked. Deze commercial was speciaal in 3D gemaakt om de bezoekers van de 3D film Harry Potter naar de musical te lokken. Hij was geheel gemaakt van materiaal dat van 2D naar 3D was geconverteerd. De montage was zo snel dat je niet de tijd kreeg om dit te zien. Je kreeg een goede 3D impressie.

Arent Weevers liet ons een korte 3D film zien van een bijzonder kunstproject. Een danseres was voornamelijk van bovenaf en in slow motion (1000 beelden/sec) in 3D opgenomen. Een fantastisch mooi voorbeeld van optimaal gebruik van 3D. Als je één oog sloot – dus 2D ging kijken – kon je niet goed opmaken wat je zag. De diepte-informatie was essentieel. Dan pas zag je de danseres ten voeten uit.

Foto: Fabian Melchers (Neerlands Filmdoek)

Nova Zembla
Na de inleiding begon de film Nova Zembla. Er zijn al genoeg recensies geschreven over dit staaltje van 3D filmkunst; er hoeft er geen aan toegevoegd te worden. De film ademt het rustige gebruik van de 3D camera en neemt de toeschouwer mee het avontuur in.

Na afloop een terecht applaus voor deze film van Reinout Oerlemans en zijn bedrijf Eyeworks. In de discussie vertelde hij, Yke Erkens (More2Cam) en Jurriën Steenkamp (Tree-ON) iets over de ondervonden problemen, met (al dan niet echte) ijsberen, locaties en camera’s. Dus een uitdagende mix van problemen, die oplosbaar bleken te zijn. Als de gelegenheid zich voor doet, maakt hij weer een film in 3D.

In deze film is gekozen voor het gebruik van de verlegging van de scherptediepte tijdens een groot aantal shots, vooral close-ups met twee personen. Dit is een techniek, die veel in 2D films wordt gebruikt om de aandacht te vestigen op één van de twee personen. Deze cameratechniek wordt afgeraden voor 3D films: men laat het aan de toeschouwer om te bepalen waarnaar hij kijkt in de 3D ruimte, die hij gepresenteerd krijgt voor en achter het scherm. Vooral als de voorgrond onscherp is, geeft dat een onnatuurlijk gevoel. De tijd zal het leren of deze 2D cameratechniek ook in 3D veel gebruikt gaat worden. Nova Zembla is de eerste 3D film waar het op ruime schaal is toegepast.

Conclusie: een “event”voor alle aanwezige 3D enthousiasten.

Verslag van Gerard de Boer

Op 1 december organiseert 3DNL een update middag in Pathe Tuschinski in Amsterdam. Eind november gaat de eerste Nederlandstalige 3D speelfilm Nova Zembla in première. De hoogste tijd om het 3DNL netwerk bij elkaar te brengen om de laatste 3D ontwikkelingen in Nederland te bespreken en met makers Eyeworks en Tree-ON te praten over het productieproces van Nova Zembla.

Foto: Fabian Melchers (Neerlands Filmdoek)

Nova Zembla
Nova Zembla vertelt de historische zeereis onder leiding van Willem Barentsz, die in de zestiende eeuw via de Noordelijke route naar Indië voer. Tijdens die reis moest de bemanning onder erbarmelijke omstandigheden overwinteren op de Russische eilandengroep Nova Zembla.

Tijdens het 3DNL update event praten we met Hans de Weers en Reinout Oerlemans (onder voorbehoud) van Eyeworks, Jurrien Steenkamp van Tree-ON en Yke Erkens van More2Cam over het productieproces van de film. Tijdens de 3DNL bijeenkomst in juni werd al verteld dat het doel was om scènes op locatie zo goed en mooi mogelijk op te nemen, zodat er niet lange tijd in de postproductie aan de 3D gesleuteld moest worden. Bij welke scènes is dat goed gelukt? Bij welke is er toch veel aangepast in de postproductie? Met welke uitdagingen kregen ze te maken?

Update
Daarnaast worden tijdens de bijeenkomst nieuwe 3D ontwikkelingen uitgewisseld met het 3DNL netwerk. Zo zal United kort vertellen over de Marco Borsato 3D productie en Dimenco presenteert de stand van zaken met betrekking tot 3D zonder brillen.

Programma (onder voorbehoud)

14.00 Inloop

14.15 3DNL Update
Welke ontwikkelingen op 3D gebied in Nederland zijn er te melden? Bijdrages van Bolke Burnaby Lautier (United) inzake de Borsato 3D productie en van Maarten Tobias (Dimenco) over de stand van zaken met betrekking tot 3D zonder brillen. Daarnaast tonen we een nieuwe 3D commercial en presenteert Arent Weevers een bijzonder 3D kunstproject.

14.35 Film: Nova Zembla

Na de film is er een paneldiscussie onder leiding van George Freriks (iMMovator) met onder andere Hans de Weers (Eyeworks), Yke Erkens (More2Cam), Jurrien Steenkamp (Tree ON) en (onder voorbehoud) Reinout Oerlemans (Eyeworks).

17.15 Afsluiting en netwerkborrel

Locatie: Pathe Tuschinski in Amsterdam

Inschrijven
Wilt u aanwezig zijn bij deze 3DNL bijeenkomst? Helaas zijn bijna alle plekken vergeven. Stuur uw gegevens naar 3dnl@immovator.nl voor de reservelijst. Mochten er plekken vrij komen, dan bent u de eerste die dit hoort.

Deze bijeenkomst wordt mede mogelijk gemaakt door Tree-ON, Dimenco en Polaroid Eyewear.

In de uitzending van 3 september van het televisieprogramma Kassa werd er aandacht besteed aan de schadelijke gevolgen van 3D. Uit verschillende onderzoeken, onder andere uit onderzoek van TNO, blijkt dat mensen na langdurig 3D kijken misselijk en instabiel kunnen worden.

In de uitzending gaf kamerlid Voortman van GroenLinks aan vragen te willen stellen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de schadelijke effecten van 3D.

Hieronder leest u  de antwoorden die minister Schippers onlangs gegeven heeft:

Vraag 1
Bent u bekend met de mogelijke gezondheidsrisico’s verbonden aan het kijken naar 3D-beelden, zoals deze bijvoorbeeld op 3 september 2011 in het TV-programma Kassa aan bod kwamen? Wat is uw mening hierover?
Antwoord 1
Ja, ik ben bekend met de mogelijke gezondheidsrisico’s, zoals deze in het TV-programma Kassa aan bod zijn gekomen. Verder zijn mij geen onderzoeken bekend waarin andere gezondheidsrisico’s geconstateerd zijn. Voor de groep mensen die tijdelijk last hebben van misselijkheid of duizeligheid na het kijken van 3D-beelden is dit erg vervelend.

Vraag 2
Kunt u aangeven of er in Nederland onafhankelijk onderzoek gedaan is of wordt naar de mogelijke risico’s van het kijken naar 3D-beeld? Als er geen onderzoek wordt gedaan, waarom dan niet?
Antwoord 2
Het is mij niet bekend of er, naast het onderzoek uitgevoerd voor het TV-programma Kassa, onderzoek in Nederland plaatsvindt naar gezondheidsrisico’s van het kijken naar 3D-beeld. Er zijn bij de nieuwe Voedsel en Warenautoriteit (nVWA) tot op heden geen klachten bekend. Fabrikanten raden ouders nadrukkelijk af om kinderen tot en met 6 jaar naar 3D-televisie te kijken of computerspellen in 3D-stand te spelen. Gelet op het bovenstaande ben ik geen voorstander van het uitvoeren van aanvullend onderzoek in Nederland.

Vraag 3
Deelt u de mening dat er in Nederland op dit gebied voldoende expertise aanwezig is bij Erasmus MC, de Vrije Universiteit en TNO? Zo ja, bent u bereid stappen te nemen om een onderzoek te starten? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Erasmus MC, de Vrije Universiteit en TNO hebben op verschillende terreinen expertise. Aangezien de mogelijke effecten niet alleen voor Nederlandse consumenten gelden, ben ik bereid me sterk te maken om dit op de Europese agenda te zetten. Ik ben, zoals in het vorige antwoord aangegeven, geen voorstander van eigenstandig aanvullend onderzoek in Nederland.

Vraag 4
Ziet u een rol weggelegd voor NICAM/Kijkwijzer of anderen, om mensen voor te lichten over verantwoord omgaan met 3D? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Het is in eerste instantie de verantwoordelijkheid van producenten van 3D-beeld om de consument voor te lichten over een verantwoord omgaan met 3D-beeld. Om een goed beeld te krijgen van de wijze waarop producenten deze verantwoordelijkheid invullen, heb ik de nVWA gevraagd om na te gaan of alle fabrikanten in de gebruiksaanwijzing informatie hebben opgenomen over het kijken naar 3D-beelden. NICAM/Kijkwijzer is een organisatie van de branche zelf en past in het kader van zelfregulering. NICAM/Kijkwijzer kan zelf bepalen of zij een rol wil spelen op dit onderwerp.

Hij draait pas in november in de bioscopen, maar er zijn nu al exclusieve beelden van de film Nova Zembla verschenen. De tweede film van regisseur Reinout Oerlemans wordt de eerste Nederlandstalige 3D speelfilm. De hoofdrollen zijn weggelegd voor onder andere Doutzen Kroes, Derek de Lint, Robert de Hoog en Victor Reinier.

Nova Zembla vertelt de historische zeereis onder leiding van Willem Barentsz, die in de zestiende eeuw via de Noordelijke route naar Indië voer. Tijdens die reis moest de bemanning onder erbarmelijke omstandigheden overwinteren op de Russische eilandengroep Nova Zembla.

Hieronder de eerste volledige trailer van de film!

Voor wat het waard is: volgens nieuw onderzoek is er steeds meer interesse in 3D. De digitale mogelijkheden van de televisie blijken steeds verder door te dringen in de Nederlandse huiskamer. Als er televisie wordt gekeken, doet driekwart van de Nederlanders dat op een flatscreen en kijkend naar digitale televisie. Bijna driekwart van de digitale kijkers maakt gebruik van uitgesteld kijken en ruim een op de drie zet de tv op pauze. Dat stelt T-Mobile Online op basis van de jaarlijkse TV-barometer, uitgevoerd door Synovate.

Interesse in 3D neemt toe
Daarnaast blijkt dat de interesse in 3D televisie toeneemt. Vorig jaar was 1 op de 7 geïnteresseerd in 3D televisie. Dit is in 2011 gestegen naar bijna 1 op de 4 personen. Een kwart wil in de toekomst ook thuis 3D televisie kunnen kijken en 22 procent verwacht dat 3D televisie de standaard wordt.

Meer regie over TV-avond
Vergeleken met vorig jaar nemen kijkers meer de regie over hun TV-avond. Ze maken vaker gebruik van de extra diensten van digitale televisie. Twee op de drie gebruikt de digitale TV-gids, maar ook de ‘harddisk recorder’ (46%) en de pauzemogelijkheid (37%) zorgen voor een nieuwe manier van televisie kijken. De TV op pauze zetten gebeurt meestal voor een toiletbezoek (53%), een telefoontje (53%) of een snackpauze (42%). Persoonlijke behoeftes en voorkeuren, zoals de keuze voor tijdstippen en favoriete programma lijken leidend in het inrichten van de eigen TV-avond. 40 Procent neemt bijvoorbeeld programma’s op en kijkt ze terug op een tijdstip dat beter uitkomt.

Bron: T-mobile Online

De Nederlandse cultuurzender Brava gaat een 3D-verslag uitzenden van een voorstelling van Opera Zuid. De opera L’Elisir d’Amore wordt de eerste voorstelling van een Nederlands gezelschap die in Nederland in 3D is te zien; zo meldt Omroep brabant.

Brava brengt klassieke muziek, dans en opera op televisie. Sinds een jaar geleden zendt Brava ook in 3D uit onder de naam Brava3D. De voorstelling van Opera Zuid is in 3D straks in heel Europa een aantal malen te zien.

Hoe is Brava 3D te ontvangen?
De uitzendingen van Brava3D vinden plaats via ASTRA 3B op ASTRA 23.5° Oost (11778.00 MHz, verticaal), voorlopig ongecodeerd. Via ASTRA 23.5° is ook het ongecodeerde ASTRA 3D demokanaal beschikbaar. LET OP: dit demokanaal zendt uit via een nieuwe frequentie: 11720.00 MHz, horizontaal).

Voor de ontvangst van 3DTV via ASTRA is een HD-satellietontvanger en een kleine 60 cm schotelantenne met een zogenaamde DUO LNB nodig. Hiermee kunnen in Nederland ook meer dan 500 digitale kanalen en ruim 30 HD-zenders worden ontvangen, waaronder vrijwel alle landelijke zenders via CanalDigitaal.

3D mediabedrijf Zero Creative hoort bij de vijftig snelstgroeiende technologiebedrijven van Nederland. Het Nijmeegse bedrijf, dat als eerste ter wereld een totaal oplossing heeft ontwikkeld voor interactieve 3D communicatie (zonder bril, zonder touch), heeft een notering gekregen in de Deloitte Technology Fast50. De Deloitte Technology Fast50 is een jaarlijks terugkerende verkiezing van de vijftig snelst groeiende technologiebedrijven in Nederland en België.

“Ik zie deze notering in de Fast50 als nieuw bewijs, dat Zero Creative een bijzonder goed toekomstperspectief heeft,” zegt cofounder Jean-Pierre van Maasakker, “de 3D marketing en communicatie oplossingen, die wij ontwikkelen, zijn uniek en klaar om groter in de markt gezet te worden. Zelfs met de behouden verkoopstrategie van de afgelopen jaren hebben wij al een groei van circa 400% weten te bewerkstelligen, dus dit is wat mij betreft nog maar het begin“.

Jean-Pierre: “Onze visie was – en is – dat de toekomst van digitale marketing zowel 3D als interactief is. In de afgelopen zes jaar, hebben we de kennis en netwerken opgebouwd om onze visie realiteit te maken. Nu leveren we een volledige, future proof, 3D digitale marketing oplossing, bestaande uit brilloze xyZ 3D Displays, een uitgebreid 3D Digital Signage platform, 3D interactie (touch en touch-less) en 3D animatie, resulterend in ultieme stopping power“.

De uiteindelijke positie binnen de Fast50 zal op 13 oktober a.s. bekend gemaakt worden.

Bron: Zero Creative

Van 9 september tot en met 20 november 2011 organiseert het Westfries museum de tentoonstelling ‘De Gouden Eeuw in 3D‘. In deze expositie worden de stadsgezichten van de West-Friese steden Hoorn, Enkhuizen en Medemblik in de zeventiende eeuw getoond. Niet op doek of papier, maar in 3D. Op 22 3DTV’s is te zien hoe de steden er in de gouden eeuw uitzagen.

De stadsgezichten zijn het werk van Rob Tuytel. “Ik voeg met eigentijdse digitale technieken een hele nieuwe dimensie toe aan het traditionele stadsgezicht. Het gevoel alsof je midden in een zeventiende-eeuwse stad staat is echt een historische sensatie”.

Tentoonstellingsmakers hebben vaker interesse in 3D. Eerder dit jaar was er de tentoonstelling Vianen in 3D die bezoekers aan de hand van stereo-opnames een beeld gaf van Vianen.

Voor meer informatie: Westfries museum en De Gouden Eeuw in 3D.

Gerard de Boer bezocht de IBC en schreef voor 3DNL het volgende verslag van de sessie ‘Fixing it in Post’. Hierin werd aandacht besteed aan de post-productie van 3D.

Zoals gebruikelijk was er een keur aan apparatuur. De 3D beamsplitter rigs worden kleiner en lichter. Anderzijds worden de steadycams ook beter en gebruiksvriendelijker.

Op maandagmorgen 12 september 2011 was er een conferentiesessie “Fixing it in Post” .

Het blijkt dat bijna alles in post hersteld of gemaakt kan worden, maar goede 3D opnamen zijn een mooi uitgangspunt. Alle onhebbelijke eigenschappen van beamsplitter rigs kunnen hersteld worden, zoals kleurverschillen en verschillende polarisatie van links en rechts met de daarbij behorende reflecties op gladde oppervlakten. En natuurlijk de defecten als slechte verticale uitlijning, Key Stone vervormingen als convergentie wordt toegepast.

Uiteindelijk moet 3D altijd ten dienste van het verhaal gebruikt worden. En dat verhaal moet goed zijn. 3D alleen is niet voldoende om een volle zaal te trekken.

Om overgangen tussen shots te verbeteren werd aanbevolen om “Diepte overgangen” van 8 tot 10 beeldjes tussen shots met verschillende diepte te gebruiken.

Omzetten van 2D naar 3D – “conversie” -  blijkt goed mogelijk te zijn. Een stukje omgezet “Top Gun” werd getoond, evenals een omgezet stuk uit “Schrek” en “The Lion King”.

Er werd onthuld dat de film “Transformers” voor 70% geschoten was in 2D en later omgezet naar 3D. Dit feit was lang geheim gehouden, omdat men bang was voor negatieve publiciteit. Er werd een aantal scènes uit die film getoond, waarbij het publiek mocht aangeven of het echt 3D was of omgezet waren van 2D naar 3D. Een paar aanwezigen meende scènes te kunnen aanwijzen die omgezet waren. Zij hadden allemaal gelijk, want alle getoonde scènes waren omgezet.

Het is aan de producer om te beslissen of hij echt of geconverteerd 3D wil gebruiken. Soms wordt conversie gebruikt als echte 3D shots zijn mislukt en alleen het linker of rechte shot goed is. Dan wordt het andere shot erbij “geconverteerd”.

Goede conversie in niet goedkoop; er werden getallen genoemd van 24.000 dollar per minuut. Maar er zijn bedrijven die het voor minder doen. Het resultaat is navenant. Daarbij moet de produceer er rekening mee houden dat het publiek steeds kritischer wordt.

Het omzetten van “The Lion King” naar 3D was uitzonderlijk werk, omdat Disney nog beschikte over alle cells. Bij tekenfilms worden verschillende cells gebruikt voor achter- en voorgronden. Die moeten voor het linker en rechter 3D beeld iets ten opzichte van elkaar worden verschoven. Het is interessant dat deze methode ook in een Nederlandse patentaanvraag van Dr. Reijnders uit 1949 is beschreven.

Het werd in deze sessie duidelijk dat op alle fronten aan goede 3D films wordt gewerkt en dat we die binnenkort in de bioscoop kunnen zien.